Category: Publications

“Të Mendosh Gjelbër” prezanton gjendjen e mjedisit në Kosovë sot dhe mënyrën si qeveria qendrore dhe qeveritë komunale e trajtojnë këtë çështje, posaçërisht në komunat e Prishtinës dhe Obiliqit. Dokumenti synon të hedh dritë mbi territor të pashkelur më parë, të inkurajoj veprime nga ana e qeverisë, dhe të nxis debat publik mbi çështjet kyçe që ndikojnë në jetën tonë. 

Edhe pse Kosova nuk ka monitorim sistematik të ajrit, ujit dhe tokës, informatat e pakta flasin për një gjendje shumë të mjerë. Korporata Energjetike e Kosovës (KEK-u), e cila prodhon 98 përqind të rrymës elektrike nga linjiti, hedh rreth 25 tonelata pluhur dhe hi në ajër çdo orë, që është 74 herë më e lartë se norma e lejuar me standardet evropiane. Cilësia e dobët e ajrit ndikon në ciklin e jetës dhe ka kontribuar në rritjen e numrit të personave që lëngojnë nga sëmundjet e frymëmarrjes dhe kanceri. Gjendja e ujit është poaq e dyshimtë, dhe shumë qytetarë të Kosovës akoma nuk kanë qasje në ujë të pastër dhe të kontrolluar, dhe rreth 167,000 tonelata të ujërave të zeza të patrajtuara derdhen drejtpërsëdrejti në lumenjtë e Kosovës çdo vit. Të gjithë ata që brengosen për ta shikuar
gjendjen prej së afërmi do të shohin se shkatërrimi mjedisor ka shtrirje shokante, dhe pastrimi i mjedisit nuk është detyrë e lehtë për një qeveri me vullnet jo shumë të shprehur.

Klikoni për raportin e plotë: Të Mendosh Gjelbër

Kur bëhet fjalë për BE-në, njëra prej dëshirave më të mëdha të qytetarëve të Ballkanit Perëndimor, përveç anëtarësimit në BE, është udhëtimi pa viza. Për vite me radhë, ky ka qenë një synim i pakapshëm.  

Sot, për të hyrë në zonën e Shengenit, e cila e mbulon pjesën më të madhe të Bashkimit Evropian, qytetarët e Ballkanit Perëndimor duhet të marrin vizë të qëndrimit të shkurtër në njërën prej ambasadave apo konsullatave të 24 shteteve të zonës së Shengenit. Procedura e aplikimit për vizë merr kohë, kushton dhe është përplot stres. Kjo përfshin edhe pritjen e gjatë në rend, mbledhjen e shumë dokumenteve e madje edhe rrezikun e refuzimit të kërkesës për vizë. E gjithë kjo e vështirëson planifikimin e udhëtimit. 

Politika për reforma pro-evropiane në rajon dhe përpjekjet e evropianëve të interesuar në stabilizimin dhe integrimin e tërë rajonit të Ballkanit, përmbajnë në vete edhe një kosto të lartë politike. Politikisht është absurde që BE-ja iu ka premtuar ardhmëri evropiane vendeve të Ballkanit Perëndimor, derisa në të njëjtën kohë u vështirëson 20 milion qytetarëve të tyre ta vizitojnë BE-në dhe të mësojnë se çka është Evropa. Ata e shohin këtë si refuzim, dhe pyeten nëse e ardhmja evropiane e vendit të tyre është e vërtetë për shkak të faktit se BE-ja nuk dëshiron t’i pranoj ata as si turistë.

Klikoni për raportin e plotë: Projekti “Lista e Bardhë

Optimistët në mesin tonë, të cilët kishin besuar që pavarësia do të sjell rregulla të qarta të qeverisjes, llogaridhënies demokratike dhe qartësi për të ardhmen e Kosovës, tash e disa muaj nuk po frymojnë lirshëm. Situata në terren ka krijuar një sistem edhe më të ngatërruar të qeverisjes që ka përjetuar Kosova ndonjëherë. Nëntë muaj pas shpalljes së pavarësisë, Kosova sot qeveriset nga një miriadë e autoriteteve garuese – UNMIK-u, ZCN-ja, EULEX-i, qeveria e Kosovës dhe institucionet paralele serbe. Që nga 17 shkurti, në Kosovë nuk kanë ndodhur shumë ndryshime pozitive.

Kosova de fakto është e ndarë, dhe as Prishtina e as bashkësia ndërkombëtare nuk kanë kontroll efektiv mbi pjesën veriore të vendit. Zyra Civile Ndërkombëtare, e udhëhequr nga Peter Feith, diplomat me përvojë të gjatë në rajonin e Ballkanit, dhe me mandat për ta mbikëqyr zbatimin e Marrëveshjes së Ahtisaarit, i ka duart e lidhura sepse nuk ka shumë ‘zbatim’ për të monitoruar. 

UNMIK-u, i cili është ende larg nga dorëzimi i kompetencave të plota tek misioni i BE-së për sundim të ligjit, është në proces të rikonfigurimit – apo më fjalë tjera po e rishkruan përshkrimin e punës së vet për të siguruar një prezencë të vazhdueshme për afat të padefinuar kohor. Akoma pa zbarkuar plotësisht në Kosovë, EULEX-i, misioni i ri i BEsë për sundim të ligjit, nuk gëzon fare popullaritet. Disa mijëra protestues demonstruan në rrugët e Prishtinës duke thirrur ‘poshtë EULEX-i.’ Në fakt, Kosova sot gjendet në situatën më të mjegulluar dhe të paqartë që nga përfundimi i konfliktit në vitin 1999.

Klikoni për raportin e plotë: Kush është SHEFI?

Kosova vuan nga një problem serioz i imazhit. Në shumë vende evropiane, emri ‘Kosovë’ sjell pamje të konfliktit etnik dhe të krimit të organizuar. Prandaj, institucionet qeveritare dhe shoqëria civile duhet të ndërmarrin një përgjigje të bashkërenduar. Imazhi është i rëndësishëm; posaçërisht për një shtet të ri si Kosova që aspiron të bëhet pjesë aktive e diplomacisë botërore, të josh investime të huaja dhe t’i përmbush aspiratat euroatlantike. Duke u mvarrur nga njohjet ndërkombëtare, reputacioni i vendit ka rëndësi të
jashtëzakonshme. 

Ky raport ka për qëllim t’i sfidoj klishetë ndërkombëtare dhe mendimet e përgjithshme për Kosovën. T’i përmendim vetëm disa prej tyre: Transparency Internatonal e renditi Kosovën si vendin e katërt më të korruptuar në botë. Freedom House e rendit Kosovën në vend të njejtë me Çadin sa i përket të drejtave dhe lirive politike. Departamenti Amerikan i Shtetit e përshkruan Kosovën si vend burim dhe destinacion për trafikimin e qenieve njerëzore. Mediat në Beograd raportojnë për dhunë të vazhdueshme ndëretnike. Këshilli I Evropës paralajmëron për rrezikun e jashtëzakonshëm që i kanoset BE-së nga grupet etnike kriminale shqiptare. Interpoli pohon që trafikuesit shqiptarë të drogës kontrollojnë 80 përqind të furnizimit me heroinë në Evropë, dhe UNDP-ja paralajmëron se në shtëpitë kosovare gjenden më tepër se 300,000 armë ilegale. Cila është e vërteta?

Klikoni për raportin e plotë: Imazhi çon Peshë!

Qëllimi i këtij raporti është që të japë ide të reja dhe të kontribuojë në dizajnimin e strategjive gjithëpërfshirëse për t’i fuqizuar gratë që të marrin rol më aktiv në shoqërinë dhe ekonominë e Kosovës. Ky raport ka për qëllim që të nxisë debate të nivelit kombëtar, duke nxjerrë në pah lidhjet mes zhvillimit ekonomik, edukimit dhe mundësive për punë. Gjithashtu ka për qëllim ngritjen e vetëdijës për luftimin e barrierave kulturore dhe paragjykimeve të cilat kufizojnë zgjedhjet e femrave. 

Prandaj, ky raport është më shumë se vetëm për femrat rurale, në thelb është për të ardhmen ekonomike të Kosovës. Në qoftë se Kosova me të vërtetë pretendon që të bashkohet drejt standardeve evropiane të jetesës, promovimi i të mësuarit gjatë gjithë jetës dhe zhvillimi i kapitalit njerëzor duhet të zërë vend qendror në strategjitë e zhvillimit social dhe ekonomik.

Klikoni për raportin e plotë: Drejt Lisbonës 

The Community Development Fund: A case-study of donor engagement in post-war reconstruction.

This paper is a positive case study of donor engagement in post-war reconstruction, which had a deep impact on the well-being and livelihood of local communities in Kosovo. The key player of this story is the Community Development Fund (CDF), a local NGO founded by the World Bank immediately after the war in 1999. The task of the CDF was to channel the World Bank’s funds to local communities by investing in priority projects as identified by the communities themselves.

The objectives of the CDF are: (a) to improve the quality, access, and availability of community infrastructure and services in poor and conflict-affected communities, especially for the most vulnerable groups, including returnees; and (b) to promote institutional capacity building at the community and municipal levels so as to improve the quality and sustainability of service delivery, and enhance stakeholder participation and empowerment in local development. 

To date, the CDF has managed over Euro 18.5 million of donor funds (not including community participation). Its work has been divided into two program cycles: CDF I, covering the period from 1999-2003, during which period a total of USD 13.6 million (donor funds including community participation) were translated into 276 projects across Kosovo; and CDF II, ongoing since 2004, with Euro 7.3 million allocated so far. Sixty-seven projects were completed in the period 2004-2006, and 36 other projects are currently ongoing. The funds came from a number of donors, including the World Bank, the Swiss, the Dutch, the Austrian, the Canadian, and Kosovo governments, the UNDP and Oxfam.

Klikoni për raportin e plotë: Fondi për Zhvillimin e Komunitetit

Sistemi i Rindërtimit Të Integritetit Nacional (SRIN) është metodologji e zhvilluar nga TIRI për të vlerësuar perfomancën e institucioneve dhe iniciativave në vendet e pasluftës, kur ato fillojnë rindërtimin e shtetit dhe lëvizin në drejtim të demokratizimit. SRIN-i kosovar ofron një studim sistematik të kontekstit institucional të Kosovës së pas luftës, duke shikuar mënyrat se si kanë ndikuar rregullimi formal juridik, lidhjet me pushtetin dhe korrupsioni në zhvillimin e institucioneve kryesore, siç janë ekzekutivi,mediat, policia dhe sistemi gjyqësor.

Klikoni për raportin e plotë: Studim mbi Rindërtimin e Sistemit të Integritetit Nacional

Vizionet utopike: Dështimet e qeverisjes në kryeqytetin e Kosovës.

Tensioni i lartë politik që është duke i përcjellë negociatat për status final, lehtë mund ta mjegullojë prezencën e një sfide të madhe që e pret Kosovën pas zgjidhjes së statusit. Për më se gjysmë shekulli, Kosova ka ngecur pas Evropës si në aspektin social ashtu dhe në atë ekonomik. Vendimi mbi statusin, si i vetëm, nuk do ta ndryshojë këtë trend. Për një ndryshim të tillë, duhet ndërmarrë ndërrime fundamentale në mënyrën se si qeveriset
Kosova. 

Si kryeqytet i Kosovës, Prishtina do të duhej ta udhëhiqte këtë proces të revitalizimit duke i parashtruar kriteret e qeverisjes efektive demokratike. Prishtina është komuna më e pasur e Kosovës, qendra e të gjitha institucioneve të saja të qeverisjes dhe baza e një numri të madh të institucioneve ndërkombëtare. Por megjithatë, Prishtina nuk ofron një shembull të mirë të qeverisjes për komunat e tjera. 

Ndërtimet ilegale nuk kanë të ndalur. Ndërtesat ndërtohen pa i marrë parasysh standardet e sigurisë, ndërsa vendbanimet e paplanifikuara dhe zgjerimet komerciale e ngarkojnë infrastrukturën ekzistuese. Qendra historike e qytetit është ngulfatur nga ndërtimet e reja të larta. Ndërtesat e futura në listën e trashëgimisë së mbrojtur kulturore janë lënë pas dore, ku disa prej tyre edhe janë shkatërruar plotësisht.

Klikoni për raportin e plotë: Vizionet Utopis

Që nga viti 1945, tregimi për Prishtinën e vjetër është një tregim për shkatërrimin e qytetit dhe mundësive të humbura.
Në epokën e hershme komuniste, ky shkatërrim i së kaluarës ka qenë rezultat i politikave joliberale. Motoja e ‘zhvillimit urban’ në vitin 1950 ishte ‘ta shkatërrojmë të vjetrën , ta ndërtojmë të renë’.

Klikoni për raporting e plotë: Një e Ardhme për të Kaluarën e Prishtinës

Në dhjetor të vitit 2009, Iniciativa Kosovare për Stabilitet (IKS) ka publikuar gjashtë analiza të shkurtra mbi situatën në komunës dhe qytetit të Mitrovicës. Dy vjet më vonë, po i kthehemi kësaj teme dhe po përpiqemi të prodhojmë një analizë bazë mbi situatën e komunës. Dokumenti hulumtues ‘Një pasqyre e zhvillimit të Mitrovicës ndër vite’ përdor një qasje holistike duke u fokusuar në ndryshimet strukturore afatgjata si dhe konstante në historinë e Mitrovicës. Këtë herë, hulumtimi ka përfshirë periudhën më të gjatë duke filluar nga shekulli 20, pastaj kohën e lavdishme të kohës jugosllave kur Mitrovica arriti kulmin e saj deri në ditët e sotme, ku ish-gjiganti ekonomik është i kapluar me tensione etnike, rënie ekonomike dhe gjendja në qytet dhe veriu të vendit mbeten të pa qëndrueshme.

Hulumtimi prezanton disa informacione paraprake për një tjetër publikim të ardhshëm mbi Mitrovicën, i cili shqyrton zhvillimet në pjesën veriore të Kosovës nga fundi i konfliktit në vitit 1999, duke hedhur dritë mbi ndryshimet që kanë ndodhur si rezultat i Marrëveshjes së Parë të Brukselit.

Dokumenti hulumtues është i ndarë në tri pjesë që vështrojnë zhvillimin e Mitrovicës nga aspekte të ndryshme:

• Pjesa e parë shikon dimensionin historik që ka formuar Mitrovicën gjatë viteve. Përfshinë tre aspekte kryesore: lufta, tregtia dhe industria duke filluar nga periudha para Luftës së Parë Botërore dhe ofron një pasqyrë të rëndësisë së Mitrovicës si një qytet garnizoni gjatë shekullit të 20-të, si dhe rritja e rëndësisë si një qytet tregtar i ndihmuar nga lidhja në vijën hekurudhore nga Selaniku. Kjo pjesë gjithashtu nënvizon fillimet e hyrjes së investimeve direkte të huaja në fund të viteve 1920, që hapën rrugën për zhvillimin e rajonit të pasur të minierave.
• Pjesa e dytë e studimit flet për rritjen industriale të qytetit dhe duke shoqëruar ndryshimet demografike, migracionin dhe përbërjen etnike të qytetit dhe rajonit gjatë viteve që përfshinë epokën e pare të Luftës së Dytë Botërore.
• Pjesa e tretë fokusohet në ekonominë e Mitrovicës dhe trashëgiminë e varësisë shtetërore që e ka ndjekur atë deri në ditët e sotme dhe implikimet e saj në jetën ekonomike dhe përbërjen e punësimit në Mitrovicën jugore dhe veriore.

Klikoni për raportin e plotë: An Overview of the Development of Mitrovica Through the Years